Uit de depots: schetsen Hamelen

Teruggevonden! De mensen achter de website van de kinderserie Kunt u mij de weg naar Hamelen vertellen, mijnheer? (KRO) wisten dat ze er moesten zijn, maar ze waren lange tijd onvindbaar bij Beeld en Geluid. Gelukkig zijn deze schetsen van Jan P. Koenraads nu weer terecht. Regisseur Tineke Roeffen schonk ze in 2000 aan het Omroepmuseum (nu Beeld en Geluid).

De tekeningen staan ook in de Gallery van Jan P. Koenraads in de Beeldengeluidwiki.nl. Meer decortekeningen van Koenraads (en ook van Herman Coenen en Mia Schlosser) voor Hamelen zijn hier te bekijken: Hamelen.kindernet.tv

Decors van Dorus: The basement

Dorus van der Linden stuurt me regelmatig herinneringen en anekdotes die te mooi zijn om voor mezelf te houden. Het beeldmateriaal bij deze reeks artikelen komt uit zijn prive-archief.

Decorontwerp The Basement (VARA)- Dorus van der Linden

The Basement (ca 1966 zomer 1968)
Scenario: Harold Pinter
Regie: Nick van den Boezem
VARA / eindproductie Santbergen (niet uitgezonden)

“Nick van den Boezem wilde als eindproductie van zijn televisieregiecursus bij Opleidingsinstituut Santbergen een gedeelte van het drama The basement van Harold Pinter opnemen en mij werd gevraagd daarvoor het decor te ontwerpen. Centraal in het decor stond een ijzeren spijlenbed waarop zich het een en ander afspeelde. Van den Boezem had mij verteld de acteurs de vrijheid te hebben gegeven hoe ver ze hierin wilden gaan, en dat was nogal ver!

Iedereen die niet bij de opnamen nodig was werd daarom verzocht de studio te verlaten. De brandweerman die naast mij stond verkneukelde zich: “mij kan hij niet wegsturen”. Na de opname ging ik terug naar het omroepkwartier waar ik onmiddelijk bij chef Jan van der Does werd geroepen: “Wat was er in Santbergen aan de hand?” “Gewoon een drama-opname van de VARA”, zei ik. Even later werd ik ook bij Arie van den Dool, de chef van Van der Does, ontboden en werd mij weer hetzelfde gevraagd.

Ik heb begrepen dat Van den Dool toen een officieel protest heeft ingediend bij de VARA. Hij mocht, zo vond hij, zijn personeel niet aan dergelijke zaken blootstellen. Dat enkele jaren later de EO weigerde homoseksuele medewerkers van de NOS bij hun programma’s te laten werken mocht kennelijk wél, dáár kon de NOS zijn personeel wél aan blootstellen, en daar had IK nou moeite mee!”

Decorontwerp The Basement (VARA)- Dorus van der Linden

Op de tekeningen staat twee maal hetzelfde kelder-appartement waar het in het stuk om draait. Twee mannen vechten om het appartement en een vrouw, waarbij de inrichting en aankleding van het appartement verandert naarmate de een of de ander de overhand krijgt. 

Uit de depots: basisdecor 1951

Een van de doelen van het project ’50 jaar tv-decor’ is het veilig stellen van erfgoed van decorontwerpers. Het veiligste is wat dat betreft de kelder van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en daar zijn dit jaar bijvoorbeeld de archieven van Freek Biesiot en Peter Zwart ondergebracht.

Maar Beeld en Geluid en voorheen het Omroepmuseum hebben in de loop van de jaren natuurlijk veel meer materiaal verzameld via decorontwerpers, programmamakers en andere omroepmedewerkers. De komende weken ga ik daarom in de depots en catalogi inventariseren wat er precies aanwezig is op het gebied van decorontwerp.

De eerste ‘vondsten’ zijn veelbelovend. Zo lag tussen een stapel plattegronden van studio Irene en de Ambachtsschool de werktekening van Peter Zwart voor zijn basisdecor; een set van wanden, deuren, ramen en andere delen waarmee een veelvoud aan decors gebouwd konden worden.

 

12 punten

Ja, het liedje was wellicht wat saai, maar wat zag het er goed uit! De Belgische regisseur Hans Pannecoucke creeërde een intiem rustpunt in een visueel overweldigende spektakelshow en zijn bijdrage aan het onverwachte succes van het nummer “Calm After the Storm” is niet te onderschatten. Pannecoucke maakte de inmense ruimte kleiner door veel zwart te laten, dicht om de artiesten heen te cirkelen, hij gebruikte zeer weinig shotwissels en de zwart-witte animaties op vloer en achterwand paste mooi bij de tekst en sfeer. In veel andere registraties vielen de zangers en zangeressen in het niet bij de fantastische lichtshows, het vuurwerk/rook, de graphics op vloer, achterwand en vierkante stellage, dansers, rolschaatsers, trampolines, wip-waps en overweldigende totaalshots. Dat had de Nederlandse inzending allemaal niet nodig. Een goed liedje, passende vormgeving (ook de stijlvolle jurk van Claes Iversen!) en een perfecte registratie leverde helaas geen eerste plaats, maar toch een resultaat waar de betrokkenen tevreden over mogen zijn.

Zie verder:

Eurodisco design

De set van het Songfestival bestaat dit jaar uit een diamantvormig raster van kubussen en een drukgevoelige LED-vloer die beide vooral dienen als schermen voor graphics en licht. Het ontwerp is van de Deense decorontwerper Claus Zier, die veel tv-shows en Deense Songfestivals vorm heeft gegeven en lichtontwerper Kasper Lange. Bij de Olympische Winterspelen zagen we ook al een vloer-als-scherm en dat levert echt mooie beelden op, zeker als daar iemand overheen danst of rolschaatst en daarmee de ‘projectie’ beinvloedt. Het doet me denken aan de archetypische showtrap die stap voor stap aan gaat en de discovloer uit Saturday Night Fever, maar dan in het extreme doorgevoerd. Wat vinden jullie ervan?

discoMeer lezen over het decor van het Eurovisie Songfestival:

AANVULLING: Zoals Guus Verstraete al tijdens de uitzending aan Conrad Maas doorbelde, komt het fantastische podium uit Nederland. Bekijk ook zeker even onderstaand filmpje waarin Claus Zier en producent Per Zachariassen het decor, de materialen en de techniek toelichten.

Foto’s afscheidsfeest Jan P. Koenraads

Freek Biesiot stuurde deze foto’s uit 1978 van het afscheidsfeest van Jan P. Koenraads. Van Koenraads zijn (net als van veel andere decorontwerpers) maar een paar tekeningen bewaard gebleven. Freek bewaarde enkele schetsen en incidenteel komen er via programmamakers of omroepmedewerkers nog tekeningen naar boven. Op de overzichtspagina van Jan P. Koenraads op deze site kan je zien wat er tot nu toe gevonden is aan werk van Koenraads en waar dat bewaard wordt en/of te zien is. Ken je iemand die nog werk van Koenraads of een andere decorontwerper aan de muur heeft hangen? Laat van je horen!

Dossier Freek Biesiot

Op de website van Beeld en Geluid is een dossier te vinden over Freek Biesiot en zijn archief dat nu beheerd wordt door het instituut. Met dossiers brengt Beeld en Geluid onderwerpen of makers onder de aandacht van een breed publiek. Het dossier van Freek bestaat uit een filmpje, artikelen en een selectie beeldmateriaal uit zijn archief van decortekeningen, maquettes en ander programmamateriaal. Via deze link is het dossier te vinden: http://www.beeldengeluid.nl/freekbiesiot

20140424-113132.jpg

Hoog bezoek

Het is maar goed dat commissarissen, koninginnen, staatssecretarissen en kamerleden af en toe een bezoekje brachten aan de NTS, want dankzij die bezoekjes zijn er aardig wat foto’s van de studio’s en andere bedrijfsruimtes gemaakt. Nou ja, het ging natuurlijk om de hooggeplaatste bezoekers. Dat de Ambachtsschool, het Maagdenhuis, de studio’s of NTS-medewerkers er ook op stonden, was voor de fotograaf van destijds bijvangst. Maar die bijvangst is voor het onderzoek weer heel erg leuk. Zo vond ik bij het bezoek van Cals aan de NTS in 1955 per toeval een foto’tje van het kantoortje van Cor Hermeler en Jan van der Does in het Maagdenhuis. En vandaag vond ik foto’s van het bezoek van ene meneer Van de Wageningen (?) aan de studio’s en de afdeling decorontwerp in de Ambachtsschool op 8 mei 1956. De decorontwerpers zaten er pas kort, want de NTS huurde het gebouw vanaf april 1956.

Samen met het filmpje van oktober 1956 (Wij zijn vijf, NTS, 2-10-1956) en de foto’s uit 1957 is dan al vrij goed een plattegrond te reconstrueren van de ateliers in de Ambachtsschool. Heb je foto’s, plattegronden of misschien zelfs tekeningen van je werkplek in het Maagdenhuis, de Ambachtsschool, de Emmastraat of het Mediapark? Mail ze door naar info@vormvanvermaak.nl!

Bewegend beeld: Miljoenen ogen (NTS, 1961)

Bij het tienjarig jubileum laat de NTS opnieuw (zie ook Wij zijn vijf) een film maken over het reilen en zeilen bij de televisie. Dit maal volgt de film de twee verschillende productieprocessen: van een studioproductie en van een reportage op lokatie. Bij de laatste soort producties was in de regel geen sprake van een decor, maar bij de studioproducties begint de productiegang officieel met de eerste decorbespreking tussen regisseur en decorontwerper.

De tweede decorbespreking (uit Miljoenen ogen, NOS, 1-10-1961) © Beeld en Geluid

De tweede decorbespreking (uit Miljoenen ogen, NOS, 1-10-1961) © Beeld en Geluid

In de NTS-jubileumfilm volgt men de aanloop naar de opnames van de De waternimf van Kees van Iersel voor de VARA. Naast decorontwerper Jan van der Does zijn in beeld: rekwisiteur Jan Jonker als een van de aanwezigen bij de tweede ontwerpbespreking; Arnold Kroon op de afdeling machinale houtbewerking (ongeveer een jaar later is hij ontwerpassistent bij Decorontwerp); decorateurs, zoals Ger Nooy die met één hand in zijn zak een achterdoek schildert en Jan Verschoor die een boegbeeldje boetseert. Herken je meer mensen? Laat even een reactie achter onder dit bericht of mail het naar info@vormvanvermaak.nl.

De waternimf is een stuk van de Franse Marcel Archard, wiens stukken Wilt u met mij meerijden (Ton Lensink, AVRO) en En Marlborough trok ten strijde (Willy van Hemert, VARA, 13-04-1961) al eerder op de Nederlandse televisie zijn gebracht. Henk van Ulsen speelt de kapitein van binnenvaartschip ‘De waternimf’. Hij is pas getrouwd met de mooie Marinette (gespeeld door Femke Boersma) maar zijn beste vriend Sylveste (Ton Kuyl) verstoort het prille geluk en gaat er met de bruid vandoor. Dat was in 1961 redelijk pikant en dus achtte de VARA het tv-spel “minder geschikt voor jeugdige kijkers”. Het spel is uitgezonden op 6 juli 1961, de recencenten noemden het een luchtig stuk, met een tikkeltje ironie en veel, puntige dialoog. De als ‘experimenteel’ bekend staande Van Iersel had gebruik gemaakt van enkele filmopnames van rivieren met saxofoonmuziek en dat vormde, volgens de recensie in De Tijd een welkome afwisseling met de vele dialogen. Het decor van Van der Does kreeg complimenten, behalve van de recencent van De Telegraaf, die was door de vastgelopen dialogen ook niet meer in staat te geloven dat “het cavalje ooit langs de foto’s met stilstaand water en voorbij de polletjes onbeweeglijk riet echt gevaren had.”

Met dank aan de NOS en Beeld en Geluid voor het beschikbaar stellen van dit fragment.

Bewegend beeld: Wij zijn vijf (1956)

Vinten dolly met cameraman en 'duwer' (uit Wij zijn vijf, NTS, 1956) © NOS

Vinten dolly met cameraman en ‘duwer’ (uit Wij zijn vijf, NTS, 1956) © NOS

Op 2 oktober 1956 gaan de slingers uit in Bussum: de televisie bestaat vijf jaar. Ter gelegenheid wordt een feestelijke, gezamelijke uitzending gemaakt door de NTS en de omroepvereningingen, zelfs de Belgische televisie doet mee. De avond brengt een toespraak van minister Cals, een zeer actueel NTS journaal met een actualiteit die zich een uur voor de uitzending afspeelde, een documentaire op film over televisie, drie rechtstreekse reportages bij tv-kijkers van het eerste uur, een balletvoorstelling uit België, de eenakter Het laatste archief en een cabaret/amusementsprogramma vanuit Extase in Amsterdam. Een programma dat de veelzijdigheid van de televisie goed laat zien, De Telegraaf miste eigenlijk maar één vertrouwd tv-element: de storing.

De documentaire was (naast de filmitems in het journaal) het enige wat niet rechtstreeks uitgezonden werd en is daarom ook bewaard gebleven. In de film Wij zijn vijf komen alle facetten en afdelingen van de televisie -met name de NTS- in beeld. Wie de makers zijn, is mij niet bekend, maar ze brengen gelukkig ook een bezoek aan de decorontwerpers in de Ambachtsschool. Van een zuchtende Peter Zwart en twee over de tekentafel gebogen ontwerpers (waarschijnlijk Ger van Essen en Cor Hermeler?) gaat de camera naar de tekentafel van Fokke Duetz en dan via een van zijn tekeningen naar de rekwisietenzolder. Het zijn de oudst (bewaard gebleven) bewegende beelden van de afdeling Decorontwerp, dus dat maakt het dit kleine fragmentje toch wel erg bijzonder.

Met dank aan de NOS en Beeld en Geluid voor het beschikbaar stellen van dit fragment.