Grafisch ontwerper Jan Bons overleden

Hoepla 1967

Jan Bons was mede-ontwerper van de VPRO huisstijl die in 1965 ingevoerd werd. Dit heldere, transparante logo in onderkast representeerde destijds de nieuwe weg die de VPRO als omroep zou gaan volgen. Het logo staat in het collectieve geheugen gegrift omdat het gebruikt werd in een opzienbarende Hoepla-uitzending. Phil Bloom laat de krant – vol met boze artikelen en brieven over haar eerdere naakte verschijning in het programma – zakken. Over het beeld waarin zij met blote borsten de kijker recht in de ogen ziet, verschijnt het logo en telefoonnummer van de VPRO. Dit om het de leden die op willen zeggen makkelijk te maken. En dat was die nieuwe VPRO: provocerend, maar wel met open vizier.

Als je het hele oeuvre van Jan Bons bekijkt is het VPRO logo geen typerend of heel belangrijk ontwerp. Tot het speurwerk van de samenstellers van het VPRO Gids covers-boek was eigenlijk nauwelijks bekend dat dit logo van Bons was. Veel bekender zijn zijn vele affiches,  in het bijzonder de affiches met gescheurd papier en speelse handgeschreven letters, zoals die voor het IDFA. Het zijn deze ontwerpen die van Jan Bons een van de bekendste Nederlandse grafisch ontwerpers maakte.

Meer lezen over Jan Bons:

  • een overzicht door Marnix Koolhaas op Geschiedenis24
  • het archief van Jan Bons, gedigitaliseerd en beschreven door het NAGO.nl
  • de documentaire en het boek van Lex Reitsma over Jan Bons: Ontwerpen in vrijheid, Uitgeverij de Buitenkant: 2008
  • in memoriam bij Items, herinneringen van Paul Hefting en Max Kisman aan Jan Bons

tv-versierders

Michel van Dijk maakte deze mooie collage voor het symposium ‘TV versierders’ in 2008

Morgen is het alweer vier(!) jaar geleden dat ik bij Beeld en Geluid ‘TV versierders‘ organiseerde, een symposium over televisievormgeving. Onder deze misschien wat oneerbiedige titel lieten wetenschappers Esther Cleven en Charles Forceville, audiovisueel ontwerpers Jaap Drupsteen, Oscar Luyer, Rob van den Berg en Frans Lasès zich uit over het hoe, wat, waarom en wanneer van televisievormgeving. De bedoeling van het symposium was om meer bekendheid te geven aan het onderwerp en de historische bestudering ervan.

Ik was zelf destijds vol goede moed begonnen aan een promotieonderzoek naar de huisstijlen van de omroepverenigingen op televisie. Zo’n onderzoek kan best in eigen tijd, mits je daarnaast een stabiele part-time baan kan bemachtigen. Nou ja, dat laatste lukte dus niet zo goed. De afgelopen jaren leefde ik van projecten en tijdelijke klusjes, hield ik me bezig met lesgeven, de geschiedenis van de Nederlandse filmtrailer en kindertekeningen uit de Tweede Wereldoorlog en nu duik ik weer in de filmtitelsequenties. Ondertussen schreven Roy en ik natuurlijk het boek Vorm van vermaak en startten we deze website. Allemaal heel erg mooi, maar van het wetenschappelijke onderzoek kwam weinig meer terecht. Het was geen makkelijk besluit om het promoveren op te geven, aan de andere kant schept het weer ruimte voor nieuwe plannen en projecten.

Voor de site verandert er niet veel. We blijven schrijven over televisievormgeving en motion graphic design, maar het spectrum zal zich zo nu en dan verbreden naar andere onderwerpen op de gebieden vormgeving en populaire cultuur. Wil je op een of andere manier bijdragen? Wil je je nieuwe ontwerpen laten zien, een stukje schrijven over je favoriete tv-leader, iemand interviewen of heb je gewoon iets moois gevonden waar je meer over wil weten? Mail me!

moving types

Mooie tentoonstelling in Galerie im Prediger, Schwäbisch Gmünd Duitsland. Met filmtitelsequenties, tv-idents, kinderanimaties en meer. Het tentoonstellingsontwerp is ook erg bijzonder. Met uitzondering van enkele projecties en schermen aan de wanden, zweven de meeste bewegende beelden versleuteld als QR-code aan draadjes in de ruimte. Met een iPad kan je de codes scannen en de video’s bekijken. Één van die zwevende animaties zijn de VARA pauzefilmpjes van Frans Schupp uit 1982. Maar misschien hangt er nog wel meer Nederlands werk tussen. Laat het me weten als je die kant op gaat!

Moving Types – Letters in Motion EN from Moving Types on Vimeo.

foto’s van het scherm

Er zijn nog steeds mensen die het doen; foto’s maken van het tv-scherm. Tegenwoordig is dat echt een beetje gek, alles is immers online terug te kijken, wordt automatisch gearchiveerd of wordt uiteindelijk wel door iemand op YouTube gezet. Maar hoe verder je terug gaat, hoe minder bewegend beeld er nog is. En dan kan zo’n foto van een tv-scherm ineens weer heel erg bijzonder zijn. Zoals deze van persfotograaf Hans Peters van 16 maart 1973.

Omroepembleem VPRO

Omroepembleem VPRO

Trailers en voorfilmpjes bij Beeld en Geluid

Maandagavond maakt het Nederlands Film Festival de filmtrailer tot ‘main attraction’. Van ‘Men verzuime niet de vertooning van dit afwisselend programma bij te wonen’ tot de gelikte trailers van nu, die qua montageprikkels en smeuïge teksten niet meer onderdoen voor die uit Hollywood. De presentatie is in handen van Ruben Nicolai. Met als gasten aan tafel: Willeke van Ammelrooy, Martin Koolhoven, Ronald Simons, Jan Doense, Job ter Burg. ‘Bespreekt tijdig uw kaarten!

Naar aanleiding van deze avond zette het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid enkele mooie voorfilmpjes uit de Polygoon en RVD collecties op hun website.

Omroepsters jubileum

Het is vandaag 20 jaar geleden dat Nederland 1 afscheid nam van de omroep(st)ers. Michel van Dijk zette een paar van die sprankelende stukjes tv achter elkaar. Zullen de mensen thuis naar het scherm hebben gezwaaid bij het afscheid?

En in dit kader plug ik nog even het onvolprezen en volledige overzicht van alle omroepsters in de Beeldengeluidwiki.nl en het boek vol interviews met de ‘levende visitekaartjes’: Goedenavond dames en heren.

Posters van Pim de la Parra

Voor de traileravond bij het Nederlands Film Festival mailde ik met Pim de la Parra omdat we uiteraard van een aantal van zijn films trailers laten zien. Hij stuurde enkele mooie affiches door. Bijzonder spannend is het Duitse affiche voor Bezeten, het gat in de muur uit 1969.

Een andere opvallende is het affiche voor relatiedrama Frank & Eva uit 1973 door Total Design. Ik vond dat wel opmerkelijk want je zou voor de progressieve, alternatieve films van ‘Wim en Pim’ eerder affiches van Jan van Toorn, Swip Stolk of Anthon Beeke verwachten. Maar, hoewel er aardig wat seks in zat, was Frank & Eva van alle $corpio-films misschien wel de minst provocatieve. Het was in ieder geval een film waar een behoorlijk publiek op af kwam. Maar of dat nu door het affiche komt? Net als bij trailers is dat effect helaas niet te meten.

Verder maakte Nicolaas Wijnberg eens een affiche voor $corpio, namelijk die voor Rubia’s Jungle (hier te zien).

Nu we het toch over affiches hebben: het stemmen voor de afficheprijs is begonnen. Meer lezen bij initiatiefnemer van de prijs: Jan Pieter Ekker, stemmen doe je hier. En nog een gratis tip: veel films van Pim de la Parra zijn (voor een schijntje en helemaal legaal) te bekijken via Ximon.nl. En als je de trailers bij deze twee films wil zien -van 35mm op het grote doek- koop dan even een kaartje voor “De filmtrailer: dat belooft wat!” (1 oktober in ‘t Hoogt, Utrecht van 21.00 – 23.30)

De trailers van Jan P. Koenraads

Het Nederlands Film Festival maakt van de filmtrailer de ‘main attraction’. Op maandagavond 1 oktober zijn er in filmtheater ‘t Hoogt ruim 30 trailers voor Nederlandse films te zien. Het belooft een hele mooie avond te worden met commentaar van ‘trailer-buffs’ als Martin Koolhoven, Ronald Simons, Job ter Burg en Jan Doense. Ruben Nicolai is de presentator van de avond en zal ons door de geschiedenis van de Nederlandse trailers loodsen.

Deze avond is ook de reden dat het even iets stiller is op het blog, ik ben de afgelopen tijd dus op zoek geweest naar trailers voor deze avond. Of in Trailer-talk gezegd: “Op jacht in de Diepste Krochten! naar het Beste van het Beste! Het Oudste van het Oudste!” Of zoiets. De oudste trailers uit het programma komen uit midden jaren dertig. Bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid vond ik er een aantal in de Polygoon-Profilti collectie. Deze filmfabriek maakte niet alleen trailers voor hun eigen films en documentaires, maar ook voor die van buitenlandse producties. Meestal bevatten ze wat fragmentjes uit de film, muziek (geen voice-over) en van die mooie expressieve titels. Ze lijken allemaal wel een beetje op elkaar en dat komt natuurlijk omdat ze waarschijnlijk maar één grafisch ontwerper in dienst hadden. Wie o wie zou dat nu zijn geweest?

Na lang zoeken in Jitze de Haans “Polygoon spant de kroon“(Otto Cramwinckel, 1995) kwam ik in de bijschriften van twee groepsfoto’s een bekende naam tegen: Jan P. Koenraads. Die naam kende ik, want voor deze graficus en decorontwerper had ik voor de Beeldengeluidwiki.nl enkele jaren geleden al een pagina aangemaakt. Waarop ik destijds ook keurig heb vermeld dat de goede man bij Polygoon in dienst was geweest. Niet echt een nieuwe ontdekking dus, maar toch fijn om (weer) te weten.

Op 1 oktober zullen er dus een aantal trailers te zien zijn waar Koenraads de titels voor ontwierp. In de banner hierboven zijn alvast wat voorproefjes van zijn typografische kunsten te zien, bij wijze van teaser voor de trailer-avond zullen we maar zeggen. Niemand verzuime dit afwisselend programma te gaan zien!

PS: kende u Jan P. Koenraads of bent u familie van hem? Ik zou heel graag in contact met u komen! (info@vormvanvermaak.nl)

Pauze

Michel van Dijk stuurde deze mooie vondst door. Het gaat om een pauzebeeld tijdens een live uitgezonden show van Henk Elsink in oktober 1974. In het theater doen ze natuurlijk een kwartiertje pauze en wat laat je dan op tv zien? Nou ja, gewoon een foto, logo’tje en een klok dus. Lekker rustig en je mist niets als je net als het theaterpubliek even een drankje of een plasje doet!

Via Omroepers.nl